Katholieken en hun geschiedenis / traditie

Moderniteit

Geloof en rede

In de katholieke visie horen geloof en rede bij elkaar. In de geschriften van Sint Thomas van Aquino (1225-1274) zien we een constante wisselwerking tussen theologie en filosofie die samen één bouwwerk vormen. Geïnspireerd door dit denken schreef paus Johannes Paulus II in 1998 de encyliek Fides et Ratio. Hierin betoogde hij dat de mens in het licht van de rede te weten kan komen wat zijn weg is, en hij kan deze weg snel en ongehinderd lopen als zijn zoeken gebeurt in het perspectief van het katholiek geloof.
Geloof en rede kunnen niet van elkaar gescheiden worden, zonder dat het voor de mens onmogelijk wordt zichzelf, de wereld en God te kennen.

Heeft de filosofie het geloof iets te bieden? Ja, de moderne rationele filosofie richt zich op de rede. Een centrale stelling, door paus Benedictus XVI op meerder manieren beschreven, is dat geloof zonde rede leidt tot fundamentalisme. De filosofie voorkomt dus een doorslaan van het geloof in onredelijkheid. Aan de andere kant heeft de rede het geloof nodig. Een absolute rede zonder geloof leidt tot machtsmisbruik en uitbuiting, bijvoorbeeld de ‘Wille zur Macht’ van Friederich Nietzsche (1844-1900).
Wat betekent dit voor de houding van katholieken tegenover de wereld? Vooral dat we een luisterend hart moeten hebben. De inzichten uit de filosofie en de religieuze tradities van de wereld bevatten belangrijke wijsheden.* We zouden onszelf in de zoektocht naar waarheid te kort doen door deze te negeren. Tegelijkertijd worden wij uitgedaagd vanuit een levende relatie met de Heer aan de discussie mee te doen en stelling te nemen.

* Paus Benedictus XVI, Geloof, Rede en de Universiteit, Herinneringen en bespiegelingen, Universiteit van Regensburg, 12 september 2006. Vgl. ook Dignitatis humanae en Nostra aetate van het Tweede Vaticaans Concilie (www.stvitus.nl/concilie).

Ga terug naar Moderniteit