Katholieken en hun bezinning

Bedevaarten

Waarom een bedevaart?

Iemand die op bedevaart gaat, wordt ook wel een pelgrim genoemd. De reden om op bedevaart te gaan, kan zijn dat hij of zij over het leven of God wil nadenken. Of om respect te betuigen aan een bijzonder iemand, inspiratie te verkrijgen, een poosje afstand te nemen van een hectisch bestaan, of om andere mensen te ontmoeten. Vroeger evenwel, was een veelvoorkomende reden het feit dat men een bepaalde zonde moest uitboeten.

Katholieke bedevaarten

 In de katholieke traditie betreft een bedevaart een reis naar een plaats waar zich een gebeurtenis uit het leven van Jezus heeft afgespeeld, martelaren zijn begraven, een heilige wordt vereerd, of waar verschijningen hebben plaatsgevonden. Andere plaatsen werden bekend vanwege (een) wonderbaarlijke genezing(en). Hoewel bovennatuurlijke verschijnselen vaak wel de aanleiding zijn waardoor een plek een bedevaartsplaats werd, ligt tegenwoordig de nadruk voor veel pelgrimerende katholieken op de bezinning op levens- en geloofsvragen. Voorbeelden van belangrijke bedevaartsplaatsen zijn onder andere: Jeruzalem, Rome, Lourdes, Santiago de Compostela, Taizé en Padua.

Bedevaarten nog steeds in trek

Hoewel de ontkerkelijking in heel Europa nog steeds doorzet, zijn de meeste bedevaartsplaatsen onverminderd populair en nemen de aantallen pelgrims in bijvoorbeeld Rome en Lourdes zelfs toe. Dit heeft enerzijds te maken met verbeterde reismogelijkheden maar ook met de diepe ervaringen die pelgrims opdoen op hun reizen. Zowel tussen God en mens als tussen mensen onderling kan er heel veel gebeuren tijdens een pelgrimstocht.

Rome

De Sint Pieter is de bekendste kerk voor katholieken, de huiskerk van de paus. Miljoenen gelovigen komen jaarlijks naar deze kerk om het graf van Petrus te bezoeken. Vanwege Petrus is Rome het hart van de katholieke kerk. Petrus had de opdracht gekregen van Jezus om de kerk ‘op te bouwen’ (Mat. 16,17-18); hij wordt gezien als de eerste paus. Nadat hij was gekruisigd, werd op de plek van Petrus’ graf een monument gebouwd, dat een pelgrimsoord werd. Het monument groeide uit tot een basiliek in de tijd van keizer Constantijn, die in de 16e eeuw werd opgevolgd door de St. Pieter. Rome is niet alleen een belangrijke bedevaartsplaats geworden door Petrus maar ook door de apostel Paulus. Paulus was degene die de blijde boodschap over Jezus Christus in het hele Middellandse zeegebied en ook in Rome zelf verkondigde. Hij werd gevangengezet en later onthoofd net buiten Rome. Op zijn graf is de basiliek ‘St. Paulus buiten de muren’ gebouwd. Door deze twee apostelen werd Rome één van de belangrijkste bedevaartsoorden.

Al in de eerste eeuwen van de kerk kwamen er pelgrims naar de stad toe om de graven te bezoeken van beroemde heiligen en martelaren. De meeste van die graven bevinden zich in zogenaamde catacomben – een wijdvertakt stelsel van ondergrondse gangen – meestal gelegen aan de uitvalswegen van Rome. Tijdens deze bezoeken werd er veel ‘graffiti’ achtergelaten. Meestal waren dat de namen van Petrus en Paulus, een kort gebed, of de namen van de pelgrims zelf.
Tijdens de Middeleeuwen bleven de bedevaartgangers terugkeren naar de stad. De pelgrims moesten de zeven pelgrimskerken van Rome bezoeken om in aanmerking te komen voor een volle aflaat die aan hun pelgrimage was verbonden. Dit aantal verwijst niet toevallig naar de zeven heuvels van Rome; zeven is het getal van de volheid vanwege de zeven dagen van de schepping.
Veel Nederlanders in Rome bezoeken de kerk van de Friezen. Verschillende Europese landen hadden in de middeleeuwen eigen pelgrimshuizen met kerken. De kerk is waarschijnlijk gesticht in het begin van de negende eeuw en gewijd aan de aartsengel Michael en de heilige bisschop Magnus. De naam staat in verband met de Friezen omdat die de stoffelijke resten van de bisschop meebrachten na hun strijd in Zuid-Italië. De katholieke Nederlandse gemeenschap heeft nog steeds een bijzondere band met de kerk; elke zondagmorgen vindt er een eucharistieviering in het Nederlands plaats.

Santiago

De weg, ‘El Camino’, naar Santiago wordt al vanaf de tijd van de kruistochten gelopen door allerlei pelgrims. Jacobus was, samen met zijn broer Johannes, één van de apostelen die door Jezus geroepen werd om hem te volgen. Jacobus was één van de eerste apostelen die als martelaar stierf. In één van de verhalen staat dat Jacobus naar Europa was getrokken om in het huidige Santiago (Santiago betekent Sint Jacob) te prediken en de bevolking te bekeren. Daarom werd in 899 een basiliek aan hem gewijd en in 1075 een grote kathedraal ter ere van hem gebouwd. In de middeleeuwen werd Santiago het derde bedevaartsoord, na Rome en Jeruzalem.
Vanaf die tijd en ook nu nog lopen talloze pelgrims over speciale pelgrimswegen naar Santiago toe. Langs dit netwerk van wegen door heel Europa werden en worden kerken en kathedralen aangedaan en ontstonden herbergen waar de pelgrims in eenvoudige slaapzalen kunnen overnachten. Deze pelgrimspaden liggen zelfs in ons land en worden aangeduid met Jacobspad. Een belangrijk knooppunt van pelgrimspaden is de kathedraal van Vezelay in Frankrijk. Pelgrims herkennen elkaar aan de zogenaamde Jacobsschelp die zij als herkenningsteken dragen.

In Santiago aangekomen bezoeken de pelgrims de enorme kathedraal. Tijdens de mis in die kerk wordt de Botafumeiro – het grootste wierookvat ter wereld – gebruikt. Het vat wordt voor de viering gevuld met houtskool en wierook en het hangt aan een lang touw. Na de communie wordt de wierook ontstoken en wordt het vat door acht misdienaars/ acolieten in beweging gebracht. De Botafumeiro moest de lucht in de kathedraal zuiveren van onreinheden en onwelriekende geuren van de pelgrims. Het wierookvat wordt ook als een belangrijke toeristische attractie gezien.

Lourdes

Maria heeft door de eeuwen heen een grote plaats gekregen in de geloofsbeleving van veel katholieken. Het Zuid-Franse Lourdes is één van de ‘Mariaoorden’. Hier gaan mensen naartoe om Maria te eren, haar voorspraak in te roepen en om via haar dichter bij Jezus te komen. Genezing is ook waar velen op hopen, en ook als die niet lichamelijk zal zijn, dan verwacht men toch in ieder geval emotioneel en spiritueel gesterkt naar huis te gaan. Men gaat naar Lourdes omdat daar het volgende is gebeurd:

Bernadette Soubirous was een meisje uit Zuid-Frankrijk. Ze leed aan astma en turberculose. Op 11 februari 1858 ging ze naar de grot van Massabielle. Daar kreeg de veertienjarige Bernadette een verschijning van een mooie dame. Alleen Bernadette zag deze verschijning terwijl ze de grot bezocht. De negende keer dat deze vrouw verscheen, gaf ze Bernadette de opdracht bij de grot te graven naar water. Hierdoor ontdekte Bernadette een modderpoel en de vrouw zei Bernadette dat ze zich met modder moest wassen. Na enige tijd verscheen er helder water uit de grond en dit water had een geneeskrachtige werking. Bij de zestiende verschijning op 25 maart 1858 kreeg Bernadette het antwoord op de vraag wie de vrouw was. Ze vertelde dat ze de ‘Onbevlekte Ontvangenis’ was. Deze titel is een van de katholieke eretitels voor Maria geworden. In het dogma hierover wordt verwoord dat Maria zonder zonden ontvangen was. Door de verschijningen is Lourdes een plaats geworden waar veel bedevaartgangers komen die de voorspraak van Maria vragen bij de grot. Het ‘Lourdeswater’ wordt massaal afgetapt door pelgrims/ bedevaartgangers. Het heilzame en geneeskrachtige water heeft ervoor gezorgd dat Maria wordt vereerd als ‘Heil der Zieken’.

Een ander belangrijk Mariaoord – tevens het meest bezochte pelgrimsoord ter wereld – is Onze Lieve Vrouw van Guedalupe in Mexico. In december 1531 had de Azteekse indiaan Juan Diego Cuauhtlatoatzin hier een Mariaverschijning. Gaandeweg is Maria als Onze Lieve Vrouwe van Guedalupe patrones van heel Mexico en vervolgens zelfs van heel Latijns Amerika geworden.

 Auteurs

Carly Persoon
Kelly Krabbendam

Ga terug naar Bedevaarten