Katholieken en de samenleving

Missie

Verspreiding van het geloof

Met de woorden van het evangelie in hun hart zijn door de eeuwen heen vele missionarissen vanuit Europa naar landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika vertrokken, om daar de bevrijdende boodschap van Jezus te verkondigen. ‘Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen en doopt hen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest en leert hun te onderhouden alles wat Ik u bevolen heb…’ (Mat. 28,19-20). Dat deden de missionarissen en bouwden missieposten met kerk, school en ziekenhuis. De eerste missionarissen waren echte avonturiers en pioniers.

Parochianen van Bougainville, eiland in de Stille Zuidzee, © Missio, H. Saris

Ontwikkelingshulp

In de jaren zestig van de 20e eeuw veranderen de opvattingen over missie. In het verleden was missie nogal eens hand in hand gegaan met kolonisatie van een volk, vooral in Afrika. Nu de koloniën zich losmaakten van hun voormalige overheersers, werd vaak ook het christelijk geloof buiten de deur gezet.
De kerk kreeg meer oog voor de sociale omstandigheden waarin mensen in de derde wereld leefden. Missie kreeg vaker de vorm van ontwikkelingshulp. Voor de kerk is het Tweede Vaticaans Concilie alleen al door de aanwezigheid van veel autochtone bisschoppen uit de derde wereld van groot belang geweest.

Missie in de 21e eeuw

Ook nu is er sprake van missie. De opdracht van Jezus aan zijn leerlingen geldt immers voor alle tijden. De vorm van de missieactiviteiten kan en zal anders zijn. Het gaat nu om dialoog, wederkerigheid en gelijkwaardigheid.
Onder de titel ‘Christelijk getuigenis in een multireligieuze wereld’ is in 2011 een gedragscode verschenen voor missieactiviteiten.

Vanaf het allereerste begin van haar bestaan heeft de katholieke Kerk gemissioneerd.
De kerk ziet het als haar opdracht de boodschap van Jezus aan iedereen bekend te maken. Het evangelie is een universele boodschap, bestemd voor de hele wereld.
Volgens de kerk zullen mensen die geloven in Jezus Christus en zijn voorbeeld volgen, heil vinden. Of om het wat gewoner te zeggen: het geloof in Jezus Christus maakt mensen tot gelukkige mensen.
Het geloof uitdragen aan anderen is niet alleen voor missionarissen, priesters en bisschoppen. Het is een opdracht van elke katholieke gelovige.

Bekeren

Toen vanaf de 15e eeuw Europeanen ontdekkingsreizen rond de wereld ondernamen, gingen missionarissen vaak in hun kielzog mee. Missie bestond vooral uit het bekeren van de inheemse bevolking tot het christelijke (katholieke) geloof. Dat bekeren ging er niet altijd even zachtzinnig aan toe in die tijd. De – in de ogen van de kerk – heidense gebruiken en rituelen werden met wortel en tak uitgeroeid. Dat betekende vaak een verwoesting van de inheemse cultuur.
Maar ook van de andere kant bleef het geweld niet uit. De missionarissen werden vaak gezien als handlangers van de veroveraars en handelsreizigers en als vijanden beschouwd. Velen stierven dan ook de marteldood.

Pauselijke Missiewerken

Aan het begin van de 20e eeuw werden in het Vaticaan de Pauselijke Missiewerken opgericht. In feite was dit een samenvoeging van verschillende missieorganisaties die de eeuwen daarvoor in Frankrijk waren ontstaan. Ook Nederland kreeg zijn afdeling van de Pauselijke Missiewerken.
In 1926 werd door Paus Pius XI Wereldmissiedag ingesteld, een dag om wereldwijd te vieren door alle katholieke gelovigen. Dit gebeurt nog steeds op de voorlaatste zondag van oktober. Er wordt dan in de katholieke parochies gecollecteerd voor die in de derde wereld.
De Pauselijke Missiewerken zijn tegenwoordig een grote organisatie die missiebureaus heeft over de hele wereld. In Nederland is het bureau gevestigd in Den Haag onder de naam Missio/ Pauselijke Missiewerken.

De bloeitijd van de missie in Nederland

Vooral de periode van 1922 tot 1940 kun je de bloeitijd van de missie in Nederland noemen. Er werd veel geld ingezameld voor de kerken overzee. In elk katholiek gezin was wel een missiebusje te vinden, dat door een pater of zuster opgehaald werd. Nederland had een groot aandeel in het aantal missionarissen. Begin jaren zestig zelfs kwam één op de negen missionarissen in de wereld uit Nederland.

Geloofsverkondiging of ontwikkelingswerk?

Eind jaren vijftig en begin jaren zestig verandert er veel, ook op het terrein van de missie. Na de Tweede Wereldoorlog zijn veel vroegere koloniën in de derde wereld onafhankelijk geworden. Langzaam groeit ook het bewustzijn van de eigen inheemse cultuur en religie, die onderdrukt zijn geweest.

Ook in de katholieke kerk zijn die ontwikkelingen te zien. Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) is daarin erg belangrijk. Er komt openheid naar andere godsdiensten. Over het missiewerk van de kerk wordt gesproken in het conciliedocument Ad Gentes. Het eigenlijke doel van de missieactiviteit blijft het brengen van de blijde boodschap van Jezus aan iedereen die nog niet bekend is met hem. Het opbouwen van nieuwe geloofsgemeenschappen moet echter de eigen cultuur (gebruiken) van een volk daarbij betrekken. De kerk heeft ook duidelijk oog voor de sociale en economische omstandigheden waaronder velen in de derde wereld moeten leven en roept christenen op om met anderen samen te werken ‘ter verheffing van de menselijke waardigheid’ (AG 12).

Chabai Celebration, © Missio, H. Saris

Er komen meer missieactiviteiten op het terrein van onderwijs, gezondheidszorg, het bestrijden van honger en het bevorderen van vrede. Kortom: het accent verschuift naar ontwikkelingswerk. Maar steeds vanuit een katholieke inspiratie: solidariteit met de armen en verdrukten, naar het voorbeeld van Jezus.

Ministri Skul (Pastorale School), © Missio, H. Saris

Naast de Pauselijke Missiewerken ontstaan ook organisaties als de Bisschoppelijke Vastenactie die zich uitdrukkelijk op ontwikkelingsprojecten richten.

Missie als tweerichtingsverkeer

Kan het nog, missie in de 21eeeuw? Missie hoort tot het wezen van de katholieke kerk en komt voort uit de opdracht van Jezus zelf. De vorm van missie nu zal verschillen met vroeger. Al was het alleen maar omdat het aantal missionarissen sterk afneemt en letterlijk uitsterft. Veel parochies en bisdommen in de derde wereld zijn inmiddels stevig geplant en geworteld. Er zijn eigen bisschoppen, priesters en catechisten. Er zijn veel eigen zuster- en broedercongregaties opgericht die zich vooral met onderwijs en opvang van weeskinderen bezig houden.

Congregatie van de Zusters van Nazareth, © Missio, H. Saris

De Pauselijke Missiewerken over de hele wereld ondersteunen deze kerken in de derde wereld nu vooral financieel. Want aan de benodigde gelden ontbreekt het nog maar al te vaak. Rijkere parochies geven geld zodat armere parochies toch hun pastorale werk ten dienste van hun gelovigen kunnen doen. Of het nu in India is, de Filippijnen, Myanmar, Tanzania of Soedan. De katholieke kerk is een wereldkerk.
Wanneer er nu over missie gesproken wordt in de kerk horen we woorden als dialoog, wederkerigheid en gelijkwaardigheid. Het gaat er ook om wat katholieken in het westen kunnen leren van de manier waarop katholieken in de derde wereld hun geloof beleven. Missie is een tweerichtingsverkeer geworden.

Ga terug naar Missie