Bronnen en verhalen waar katholieken uit putten

Nieuwe testament

Inhoud

Het Nieuwe testament bestaat uit 27 afzonderlijke boeken (of geschriften). Deze boeken zijn verschillend van vorm. De evangeliën en het boek Handelingen zijn verhalende teksten die vertellen over Jezus van Nazareth en zijn eerste leerlingen. Het merendeel van de geschriften zijn echter brieven (maar liefst 21 van de 27). De meeste hiervan (veertien stuks) worden toegeschreven aan de apostel Paulus.

Jezus: het hart van het Nieuwe Testament

Jezus staat centraal in de verschillende boeken van het Nieuwe Testament. De uiteenlopende geschriften werpen alle een eigen licht op de persoon van Jezus Christus. Sommige verhalen over Jezus’ openbare optreden en levensloop (de evangeliën). Andere verdiepen ons perspectief op de persoon van Christus (de brieven van Paulus). Om op het spoor te komen wie Jezus is, kunnen wij dus te rade gaan bij de boeken uit het Nieuwe Testament.

Wordingsgeschiedenis van het Nieuwe Testament

Aanvankelijk werd Jezus’ belangrijke boodschap over het koninkrijk van God mondeling doorverteld. Omdat Jezus’ leerlingen geloofden dat de definitieve doorbraak van het koninkrijk nabij was, vonden zij het op schrift stellen van Jezus’ boodschap niet nodig. Dit veranderde toen deze doorbraak uitbleef en de boodschap zich verspreidde. Bekeerlingen hadden behoefte aan gezagvolle teksten. Immers, er waren steeds minder mensen die uit eerste hand de woorden en daden van Jezus kenden. Zo werden uitspraken (‘logia’) van Jezus en verhalen over hem opgeschreven en gebundeld. Zij vormden de opmaat naar de evangeliën zoals wij ze nu kennen. De boeken van het Nieuwe Testament zijn hoogstwaarschijnlijk allemaal geschreven vóór het jaar honderd. De brieven van Paulus zelfs begin jaren vijftig. Het samenvoegen van deze boeken heeft langer geduurd. Ongeveer de eerste vier eeuwen.
Jezus vormt het hart van het Nieuwe Testament. Door aandachtig de teksten van het Nieuwe Testament te lezen, kunnen wij veel over hem te weten komen. Wat we niet moeten vergeten is dat de verhalen over Jezus geen historische verslagen zijn. Eerder zijn het geloofsgetuigenissen van personen en gemeenschappen die heel dicht bij Jezus stonden. De verschillende geschriften proberen ons geloof in Jezus Christus te verdiepen, door uitvoerig over hem te vertellen. Dit gebeurt op verschillende wijzen. Zo worden er uiteenlopende literaire genres (vormen) gebruikt om de boodschap van Jezus te verkondigen. Laten we er eens aandachtiger naar kijken.

Het verhalende genre

De evangeliën

In de vier evangeliën (Marcus, Matteüs, Lucas en Johannes) lezen we uitvoerig over Jezus’ optreden in Israël. Over zijn geboorte (Matteüs en Lucas), maar in het bijzonder over zijn publieke optreden na zijn doop in de Jordaan. De evangeliën verhalen over Jezus’ daden: over de onreinen die hij weer rein maakt, de blinden die hij laat zien en zelfs over de doden die Jezus weer terugroept naar het leven. Ze schetsen zo een geschiedenis van Jezus die wordt gekenmerkt door wonderdaden. Daarnaast lezen we in de evangeliën ook over de veroordeling van Jezus, zijn lijden en Jezus’ dood aan een kruis. Zijn dood is echter niet het einde. Jezus breekt door de dood heen naar hernieuwd leven en verschijnt aan zijn discipelen (=leerlingen) zoals te lezen is aan het eind van de evangeliën. Hij is zo bezien de verpersoonlijking van de hoop die voor christenen zo belangrijk is.

Handelingen

Het boek handelingen is het tweede deel van een dubbelwerk, waar het evangelie van Lucas de eerste helft van vormt. Handelingen verhaalt over het ontstaan en de ontwikkeling van de eerste gemeente in Jeruzalem. Daarnaast staan de bekering en de reizen van de apostel Paulus centraal tot zijn aankomst en sterven in Rome. Handelingen is een verkondigende geschiedvertelling die uitvoerig bericht over het zendingswerk dat de apostelen verrichtten na Jezus’ dood. Van cruciaal belang is het begin van dit boek, waar we lezen dat de heilige Geest neerdaalt over de leerlingen. Hiermee gaan de woorden van Jezus uit het Johannesevangelie in vervulling: ‘maar de Helper, de heilige Geest, die de Vader in mijn Naam zal zenden, Hij zal u alles leren en u alles in herinnering brengen van wat Ik u gezegd heb’ (Joh 14,26).

Het brievengenre

Het Nieuwe Testament bestaat grotendeels uit brieven (maar liefst 21 van de 27 geschriften!) Veertien van deze brieven worden aan Paulus toegeschreven. Daarnaast vinden we in het Nieuwe Testament een zevental katholieke, algemene zendbrieven.

Brieven van Paulus

Van de veertien brieven die aan Paulus zijn toegeschreven dragen dertien ervan zijn naam. De Hebreeënbrief wordt van oudsher ook gezien als een brief van Paulus, al staat nergens vermeld dat deze brief van Paulus is. Geleerden denken dat de brieven 1 Tessalonicenzen, 1 en 2 Korintiërs, Filippenzen, Romeinen, Galaten, Filemon daadwerkelijk door Paulus zijn geschreven. De overige brieven staan wel op zijn naam, maar zijn waarschijnlijk door volgelingen van hem geschreven. Vroeger was het heel normaal om te schrijven uit naam van een bekend persoon. Zo gaf je een brief meer gewicht.

Paulus richt zich – veel sterker dan de evangeliën – op de verrezen Christus. Hierdoor komt het accent veel meer op geloofsverdieping te liggen. Waar de evangeliën bijvoorbeeld vertellen dat Jezus is gestorven en verrezen, vertelt Paulus wat dit betekent voor ons. Deze theologische verdieping maakt Paulus’ brieven soms moeilijk leesbaar.

Katholieke brieven

In het Nieuwe Testament vinden we zeven katholieke brieven. Het gaat om de brief van Jakobus, de eerste en tweede brief van Petrus, de eerste, tweede en derde brief van Johannes en tot slot de brief van Judas. De katholieke brieven zijn minder dan de brieven van Paulus echte brieven. Ze bevatten veel algemene bepalingen over het gemeenschapsleven en voorschriften aangaande goed gedrag. Ze hebben een vrij officieel karakter en zijn gericht aan de vroege christengemeenschappen in zijn algemeenheid.

De Apocalyps of Openbaring van Johannes

De Openbaring van Johannes is geheel verschillend van de andere geschriften uit het Nieuwe Testament. Het behoort tot de apocalyptiek of openbaringsliteratuur en heeft een profetisch karakter. De apocalyptiek gunt ons een blik op het einde der tijden. Het vertelt over het verloop van de geschiedenis en het aanbreken van een nieuw tijdperk, waarin de godvruchtigen beloond zullen worden en de kwaden gestraft. Dit genre kwam sterk op in Israël in de tweede eeuw v.Chr., in een periode die werd gekenmerkt door grote maatschappelijke onrust en veel lijden. De Openbaring van Johannes sluit hiermee aan bij het oudtestamentische boek Daniël dat ook behoort tot de apocalyptiek. De Openbaring van Johannes is een verhalende tekst die echter is opgesteld als brief.

Ga terug naar Nieuwe testament