Katholieken en hun vieringen (feesten)

Sacramenten van Genezing

Gods bedoeling met mensen

Iedereen kent wel het verhaal van Adam en Eva (Gen. 3) die van de verboden vrucht aten. Geen historisch verhaal, maar een verhaal over de ervaring dat mensen zijn afgedwaald van Gods bedoeling (= God liefhebben boven alles en de naaste als zichzelf) met hun leven.

Sacrament van boete en verzoening

Wanneer mensen afdwalen van Gods bedoeling met hun leven door een bewuste daad, noemt de christelijke traditie dat ‘zonde’. Wie zich bewust is van zonden kan op verschillende manieren aan herstel werken. Oprecht berouw over deze fouten is daarin een eerste stap. In elke eucharistieviering worden deze fouten beleden en God om vergeving gevraagd. Als een katholiek ervaart een ernstige zonde te hebben begaan, kan hij deze bij een priester biechten (belijden). Jezus zegt zijn leerlingen in het Evangelie (Joh. 20,23) dat de zonden vergeven worden van hen die zij vergeven. Deze opdracht komt tot stand in dit sacrament. Katholieken geloven dat de priester in naam van Christus zonden, ook de zwaarste, kan vergeven (absolutie).

Sacrament der Zieken

Mensen kunnen ziek worden. In diverse vroege beschavingen vinden we sporen terug van hoe mensen probeerden genezing te vinden door de goden gunstig te stemmen. Katholieken geloven in een barmhartige God die mensen bijstaat in hun nood en zich niet verheugt over hun lijden. Dit wordt zichtbaar in de ziekenzalving. Hierbij wordt door middel van een zalving met gewijde olie door de priester gevraagd om genezing naar lichaam en geest (Jak. 5,14-16).

Dagelijkse zonden en doodzonden

In de traditie van de kerk is er een verschil in het ‘gewicht’ van zonden. Je zou kunnen zeggen dat er een soort hiërarchie in zonden bestaat.

Prentenboek van de kinderbiecht

Ten eerste zijn er de zeven hoofdzonden. Dit zijn als het ware zeven categorieën van zonden. Hierover is een apart deelthema opgenomen. Voorts zijn er lichte en zware zonden. De lichte zonden noemt men dagelijkse zonden. Hieronder vallen bijvoorbeeld roddelen en kwaadsprekerij. Door het bijwonen van de eucharistieviering (de schuldbelijdenis en bij het ter communie gaan) kunnen deze zonden vergeven worden.
De zwaarste zonden heten doodzonden. Dit zijn ernstige overtredingen, zoals het plegen van een moord. Een doodzonde is altijd een zware overtreding die bij het volle verstand begaan wordt. Een bewuste daad die indruist tegen de Tien Geboden. Onder meer voor deze zonden bestaat het sacrament van verzoening.

Zalven met olie

In de katholieke kerk wordt er bij een aantal sacramenten gezalfd met olie. Dit is bij de doop, het vormsel, de wijdingen tot priester en bisschop en de ziekenzalving.
Olie is in het Oude Testament al een belangrijk hulpmiddel bij het voltrekken van rituelen. Zo werden bijvoorbeeld koningen (zoals David) en profeten gezalfd. Hiermee kregen zij een bijzondere opdracht binnen het volk Israël. Dat geldt tegenwoordig in de katholieke traditie nog bij de wijding van priesters (handen) en bisschoppen (hoofd). In Engeland wordt de vorst of vorstin tijdens de kroningsplechtigheid ook nog gezalfd met olie.
De katholieke kerk kent drie verschillende oliën die in de Goede Week door de bisschop worden gewijd. De eerste is de olie van de geloofsleerlingen. Hiermee worden zij die zich voorbereiden op de doop gezalfd als markering van het begin van hun geloofsonderricht, de voorbereiding op de doop. De tweede is de olie van de zieken, die gebruikt wordt bij de ziekenzalving. De laatste is het heilig chrisma. Hiermee worden gelovige mensen ‘gezalfde’ mensen, naar het voorbeeld van Jezus Christus. Christus of Messias betekent immers ‘Gezalfde’, in lijn met het Oude Testament. Deze olie wordt gebruikt bij doop, vormsel en wijdingen.

Elke olie heeft dus een eigen doel en betekenis

Genezen of verzachten

In de het Nieuwe Testament staat in de brief van Jakobus:
‘Is iemand onder u ziek? Laat hij de presbyters van de gemeente roepen; zij moeten een gebed over hem uitspreken en hem met olie zalven in de naam des Heren.’ Het gelovige gebed zal de zieke redden, en de Heer zal hem laten opstaan’ (Jak. 5,14).
Dat is wat in de kerk nog steeds gebeurt. De oudsten (presbyters, ook wel vertaald als priesters) van de gemeente (of parochie) werden bij de zieke geroepen en deze zalfden hem/ haar met olie. Nu doet dat de priester. Door de eeuwen heen heeft dit sacrament zich ontwikkeld tot een sacrament dat in de meeste gevallen aan stervenden wordt bediend. Vaak wordt aan de stervende mens dan ook voor het laatst de communie uitgereikt, de laatste teerspijze genoemd. Ook biecht de stervende mens voor het laatst, de zogenaamde generale biecht.
De ziekenzalving wordt dan vaak vlak voor een mens sterft nog toegediend. Dan is er toch geen hoop meer op genezing? Dat is zeker waar. De zalving is dan meer bedoeld om de zonden te vergeven en de geest van de zieke en stervende mens tot rust te brengen. Het wordt gezien als een laatste voorbereiding voordat de mens de ontmoeting met zijn Schepper zal aangaan.

Toch wordt het sacrament van de zieken de laatste decennia weer meer in de oorspronkelijke betekenis gebruikt. Door de meer charismatische stromingen heeft de kerk weer oog gekregen voor het gebed om genezing. Men kan hier dus ook om vragen bij ernstige of langdurige ziekte of voor het ondergaan van een zware operatie.
Hier is dan niet direct sprake van gebedsgenezing, hoewel wonderen niet worden uitgesloten. Waar het vooral om gaat is het teken dat God in het proces van ziekte en genezing aanwezig is. Mensen vinden er baat en troost bij.

Bij een gebrek aan priesters wordt de ziekenzalving tegenwoordig vaak ook in een grotere viering aan meerdere mensen tegelijk bediend.

Ga terug naar Sacramenten van Genezing