Bronnen en verhalen waar katholieken uit putten

Oude testament

De Bijbel

Tot op de dag van vandaag is de Bijbel een belangrijke inspiratiebron voor veel mensen. Gelovigen in het jodendom en christendom beschouwen de Bijbel als heilige Schrift, als het woord van God, waarin God tot de mensen spreekt en mensen over en tot God spreken. De Bijbel geeft zo op gelovige wijze woorden aan de visie op God, mens en wereld: waar komen we vandaan, wat is onze geschiedenis, waar naartoe zijn we op weg?

Bijbels denken

Niet alleen als geloofsboek heeft de Bijbel door de eeuwen heen mensen geïnspireerd. De verhalen en poëtische teksten hebben aan de basis gestaan van ontelbare kunstuitingen in de beeldende kunst, de architectuur, de muziek en de literatuur. Daarnaast heeft de Bijbel in belangrijke mate bijgedragen aan het denken over goed en kwaad, over schepping en evolutie, en over de omgang van mensen met elkaar.

Oude Testament

Adam en Eva in het paradijs, lucas Cranach de Oude

Voor katholieken bestaat de Bijbel uit twee delen: het Oude Testament en het Nieuwe Testament. Het tweede deel is misschien wel het bekendste, en vertelt over Jezus van Nazareth als de Gezalfde, de zoon van God.Het eerste deel, het Oude Testament, is veel minder bekend. Dit deel start bij het vroegste begin, de schepping van hemel en aarde, en vervolgt met de geschiedenis van God en de mensen:

van Adam en Eva tot aan de aartsvaders; over het volk Israël, van de uittocht uit Egypte, de doortocht door de woestijn tot aan de intocht in het beloofde land; over koningen, priesters en profeten tot aan de komst van de Messias.

Geloofsboek

De Bijbel is niet een boek dat men zomaar in de categorie kan plaatsen van een roman, een geschiedenisboek of een verzameling van sprookjes of legenden. De Bijbel is allereerst een geloofsboek: vanuit een gelovige visie op God, mens en wereld heeft men woorden gegeven aan de ervaringen in het dagelijks leven.
Na een zekere groei en rijping, eerst mondeling, daarna op schrift, hebben deze verwoordingen van diepgaande geloofservaringen een vaste plaats gekregen in gemeenschappen van gelovigen.

In verschillende historische periodes, met verschillende culturele en religieuze opvattingen, heeft dit wordingsproces geleid tot uiteenlopende teksten. Oftewel, de Bijbel is niet door één auteur geschreven, en ook niet vanuit één bepaald denkbeeld of één vaststaande ideologie.

Heilige Schrift

Binnen de katholieke traditie heeft de Bijbel en daarbinnen het Oude Testament, een vaste en onaantastbare plaats gekregen. Daarom noemt men deze verzameling van religieuze teksten ook wel de canon. Het woord canon is afgeleid van een Grieks woord dat ‘rietstok’, ‘richtsnoer’ en ‘norm’ kan betekenen. Vanwege deze bijzondere status noemt men de Bijbel ook wel ‘heilige Schrift’. Dit is een vertaling van het Latijnse sacra scriptura, zoals de Bijbel in de christelijke traditie door de eeuwen heen werd aangeduid. Daarmee komt tot uitdrukking dat de verhalen door God ‘geïnspireerd’ zijn: ze openbaren wie en hoe God is, en ze zijn normatief voor geloof en leven.

Eén Bijbel, vele boeken

De Bijbel is niet één boek, maar een verzameling van tientallen boeken. In de katholieke canon zijn het er 73. Vandaar de naam ‘Bijbel’, die afgeleid is van het Griekse woord biblia, dat ‘boeken’ betekent. Deze boeken stammen uit verschillende tijden en zijn verschillend van taal, vorm en inhoud. Ze bevatten verhalen, wetten, geschiedschrijving, gedichten, gebeden, profetieën, liederen, spreuken en brieven. De oudste boeken zijn in het Hebreeuws geschreven en gaan voor een deel terug op mondelinge overleveringen uit het tweede en eerste millennium v.Chr. Enkele kleinere tekstgedeelten zijn geschreven in het Aramees, de jongste boeken in het Grieks. Deze stammen uit de eeuwen rond het begin van de jaartelling.

Eén Bijbel, twee delen

De Bijbel is voor joden en christenen niet precies hetzelfde boek. Het bestaat voor christenen uit twee hoofddelen: het Oude Testament en het Nieuwe Testament. Het woord ‘testament’ betekent hier ‘verbond’: het gaat om de relatie tussen God en mensen. Deze relatie komt tot uitdrukking in de schepping, in de geschiedenis van het volk Israël en in het leven en optreden van Jezus Christus en de eerste christenen.

Voor de joden is alleen het eerste deel de heilige Schrift; zij noemen dit Tenach of Tanach. Het woord Tanach bestaat uit de beginletters van de drie delen van de verzameling bijbelboeken: Thora (Wet), Neviiem (Profeten) en Ketoeviem (Geschriften). Vaak gebruikt men de naam voor het eerste deel (Thora) ook als naam voor heel Tanach.

Oude en Nieuwe Testament

In de verschillende namen voor de Bijbel klinkt door dat joden en christenen met andere ogen naar dezelfde teksten kijken. De woorden ‘Oude’ en ‘Nieuwe’ Testament maken namelijk duidelijk dat christenen vinden dat beide delen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Jezus en zijn eerste volgelingen waren joden. Hun bijbel bestond uit de heilige boeken van het volk Israël, zoals we die tegenwoordig terugvinden in de Hebreeuwse bijbel (Tanach). Het Nieuwe Testament bestond uiteraard nog niet. Toen Jezus’ volgelingen na zijn dood en opstanding gingen formuleren wat hij voor hen betekende, grepen ze terug op hun eigen achtergrond. Daarbij plaatsten ze het optreden van Jezus in het kader van Gods omgang met zijn volk Israël, zoals zij dat uit hun bijbel kenden. Ook vonden ze daar de woorden, beelden, verwachtingen en visioenen waarmee ze hun boodschap, dat Jezus de Christus (Messias, Gezalfde) is, vorm konden geven. Het Oude Testament is voor christenen dus het fundament en het kader van het Nieuwe Testament.

De Pentateuch

Het Oude Testament bestaat uit 46 boeken. De eerste vijf boeken vormen samen de Pentateuch. Deze Griekse naam betekent letterlijk het ‘vijfdelige (boek)’ en verwijst naar de vaten/potten waarin schriftrollen werden bewaard. In de joodse traditie heten deze vijf boeken Thora (Wet). Ze zijn ‘richtinggevend’ voor geloof en leven. Men noemt de Pentateuch ook wel ‘de boeken van Mozes’, verwijzend naar de profeet Mozes aan wie men in het jodendom én christendom deze boeken toeschrijft.

Het boek Genesis (Oorsprong) bevat de verhalen over het vroegste en vroege begin en vervolgt met de geschiedenis van de aartsvaderen Abraham, Isaac en Jacob. Exodus (Uittocht) verhaalt over het verblijf van de 12 stammen van Israël in Egypte, en over de uittocht onder leiding van Mozes op weg naar het beloofde land. De boeken Leviticus (Levieten), Numeri (Getallen) en Deuteronomium (Tweede Wet), beschrijven het verblijf in de woestijn en alle wetten en regels die horen bij het verbond tussen God en mensen.

Historische boeken

De historische boeken vervolgen het grote verhaal van God met de mensen, met de intocht in het beloofde land (Jozua) en de moeizame geschiedenis die daarop volgt (Rechters); van de eerste koningen Saul, David en Salomo, tot aan het verdeelde koninkrijk (Ruth, 1 Samuel, 2 Samuel); van de koninkrijken Juda en Israël tot het begin van de ballingschap (1 Koningen, 2 Koningen); van de terugkeer uit ballingschap (1 Kronieken, 2 Kronieken, Ezra, Nehemia), tot aan het einde van het Hasmoneese Rijk en het begin van het Nieuwe Testament (Tobit, Judit, Ester, 1 Makkabeeën, 2 Makkabeeën).

Wijsheidsboeken

Het derde deel van het Oude Testament omvat de wijsheidsboeken (ook wel poëtische boeken genoemd). Deze boeken gaan over levensvragen van gelovige mensen: Hoe moet men in God geloven in tijden van lijden (Job)? Of hoe te leven in een tijd die onzeker en vol vragen is (Prediker)? Boeken als Spreuken, Wijsheid van Salomo en Wijsheid van Jezus Sirach presenteren inzichten over wijsheid en geloof. In de Psalmen staan liederen en gebeden in dichtvorm.

Profeten

De profetische boeken vormen het vierde en laatste deel van het Oude Testament. Ze omvatten de boeken van de ‘grote profeten’: Jesaja, Jeremia (met Klaagliederen en Baruch), Ezechiël en Daniël; en de verzameling van twaalf kleine profeten. Profeten zijn woordvoerders namens God. In tijden van voorspoed roepen ze het volk op om trouw te blijven aan God en zijn verbond met de mensen. In tijden van tegenslag spreken ze vooral bemoedigend.

Ga terug naar Oude testament