Waarin katholieken geloven

Heilige Geest

De heilige Geest als liefdesband

Het is niet gemakkelijk je een voorstelling te maken van de heilige Geest. Wellicht kunnen we het best iets zeggen over de Geest door te beginnen bij de liefde. In het Nieuwe Testament staat: ‘God is liefde’ (1 Joh 4,8). Deze liefde is op sprekende wijze in verband gebracht met de heilige Geest. Zo stelt Thomas van Aquino dat de heilige Geest de liefdesband vormt tussen God de Vader en God de Zoon. Het is de wederzijdse liefde die de goddelijke eenheid bekrachtigt.

De Geest maakt ons deelgenoot

Christenen geloven dat deze goddelijke liefde zich ook uitstrekt naar de mens. Paulus zegt treffend: ‘Gods liefde is in ons hart uitgestort door de heilige Geest die ons werd geschonken’ (Rom 5,5). Zo bezien is de Geest dus niet iets afstandelijks. De heilige Geest is gelovigen juist nabij. Hij raakt ons en wekt geloof op. De heilige Geest opent mensen en maakt een leven in Christus mogelijk. Op deze manier kunnen wij zelf deelgenoot worden aan het goddelijk mysterie. Het is de heilige Geest die hiertoe voorbereidt en zorgt dat wij vrucht kunnen dragen.

Slechts indirect aanwezig

De heilige Geest openbaart de wil van de Vader.Ook leren wij door de Geest Christus kennen. Maar de Geest zelf horen wij dikwijls niet. Meestal treedt de heilige Geest indirect naar voren. Als onzichtbare scheppende kracht, inspirator, helper of trooster is hij aanwezig in tal van Bijbelverhalen. Dit maakt de Bijbel tot aangewezen plaats om te zien welk spreken en handelen door de Geest mogelijk wordt gemaakt.

De scheppende Geest

In het Oude Testament komt de Geest op uiteenlopende wijzen naar voren. Direct in het eerste Bijbelboek Genesis lezen we al over de Geest van God:

‘De aarde was woest en leeg; duisternis lag over de diepte, en de Geest van God zweefde over de wateren’ (Gn 1,2).

Genesis brengt de Geest in verband met de schepping. Ook lezen we dat ‘de Geest van God zweefde over de wateren’. Het Hebreeuwse woord voor Geest is ruach. Dit woord betekent wind of adem en benadrukt het dynamische karakter van de Geest. De Geest zet aan tot beweging, is scheppend en levengevend. De Geest wordt ook geïdentificeerd met de wijsheid die aanwezig was tijdens de schepping zoals we kunnen lezen in het oudtestamentische boek Spreuken (Spr 8,22-36).

Gezalfde dienaren uit het Oude Testament

Allen die Gods plan uitvoeren worden in het Oude Testament Gods dienaren genoemd (ebhedh). Over verschillende van deze dienaren daalt de Geest neer. Het gaat om de charismatische leiders (rechters), de koningen van Israël en de profeten. De rechters waren de leiders van de twaalf joodse stammen, vóór het volk verenigd werd onder de eerste koning van Israël, Saul. Belangrijke rechters waren Othniël, Gideon en Jefta. Verreweg de belangrijkste koning uit het Oude Testament is koning David. Onder hem werd het Joodse volk een echte eenheid met de stad Jeruzalem als stralend middelpunt. In het Bijbelboek Samuël staat geschreven hoe David wordt gezalfd door de profeet Samuël:

‘Samuël nam dus de hoorn met olie en zalfde hem te midden van zijn broers. Sedert die dag was de geest van Jahwe vaardig over David’ (1 S 16,13).

Een derde groep waartoe de Geest spreekt, zijn de profeten. Tijdens de moeilijke perioden en ontberingen die het Joodse volk doormaakt, is de Geest bij hen middels profeten als Ezechiël, Jesaja en Joel. Over Jesaja lezen we:

‘De geest van Jahwe, mijn Heer, rust op mij, want Jahwe heeft mij gezalfd. Hij heeft mij gezonden om de armen het blijde nieuws te brengen, om te verbinden wier hart gebroken is…’ (Js 61,1).

De Geest zalft Jezus

In de evangeliën uit het Nieuwe Testament lezen we dat de heilige Geest op Jezus neerdaalt in de vorm van een duif. Marcus zegt over de doop van Jezus:

‘In die tijd vertrok Jezus uit Nazaret in Galilea en liet zich in de Jordaan door Johannes dopen. En op hetzelfde ogenblik dat Hij uit het water opsteeg, zag Hij de hemel openscheuren en de Geest als een duif op zich neerdalen. En er kwam een stem uit de hemel: “Gij zijt mijn Zoon, mijn veelgeliefde; in U heb Ik welbehagen’’’ (Mc 1,9-11).

De Geest bekrachtigt bij Jezus’ doop dat hij de Messias (=gezalfde) is. De Geest die in Jezus werkzaam is, stelt hem in staat wonderen te verrichten. Jezus heelt de zieken en hij brengt de doden tot leven. De Geest maakt het Jezus zo mogelijk middels zijn daden omstanders te laten zien wat het koninkrijk van God inhoudt.

De Helper na Jezus’ terugkeer

Zoals de heilige Geest werkzaam is in Jezus, zo is Jezus werkzaam in de Geest wanneer hij niet meer onder zijn leerlingen is. Jezus zegt dat er een andere Helper zal komen (Joh 14,16-17). Deze Helper maakt Jezus’ discipelen (=leerlingen) bekwaam. De Geest inspireert hen om na Jezus’ terugkeer naar de Vader vol vuur de blijde boodschap te verkondigen. In het Bijbelboek Handelingen staat beschreven hoe de Geest neerdaalt over Jezus’ leerlingen en hen begeestert de blijde boodschap te verkondigen.

‘Toen de dag van Pinksteren aanbrak, waren allen bijeen op dezelfde plaats. Plotseling kwam uit de hemel een gedruis alsof er een hevige wind opstak en heel het huis waar zij gezeten waren, was er vol van. Er verscheen hun iets dat op vuur geleek en dat zich, in tongen verdeeld, op ieder van hen neerzette. Zij werden allen vervuld van de heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken, naargelang de Geest hun te vertolken gaf’ (Hnd 2,1-4).

Ga terug naar Heilige Geest